Reguła 50% w screeningu sankcyjnym — kto jest UBO
Unijne sankcje wobec osób wpisanych na listy obowiązują każdego, kto z nimi handluje — także pośrednio. Kluczową zasadą jest reguła 50%: spółka kontrolowana w ponad połowie przez podmiot sankcjonowany sama jest traktowana jako sankcjonowana. Ten przewodnik wyjaśnia, jak działa ta zasada i kogo obejmuje screening.
Skąd bierze się reguła 50%
Podstawą jest art. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014: zamrożeniu podlegają nie tylko środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do osób wpisanych na listę, ale także podmiotów „będących ich własnością lub przez nie kontrolowanych". W praktyce interpretacyjnej oznacza to:
- własność powyżej 50% udziałów lub akcji,
- kontrolę sprawowaną w inny sposób — na przykład przez prawo głosu, porozumienia wspólników lub uprawnienia osobiste.
Analogiczną regułę stosuje amerykański OFAC: podmiot, w którym jedna lub kilka osób sankcjonowanych ma łącznie ponad 50% udziałów, jest objęty sankcjami „pośrednio".
Jak liczyć udziały
- Bezpośrednio — osoba sankcjonowana ma 51% udziałów w spółce: spółka jest objęta sankcjami.
- Kumulacyjnie — dwie osoby sankcjonowane mają po 30%: łącznie 60%, spółka objęta.
- Pośrednio — osoba sankcjonowana ma 60% w spółce A, która ma 90% w spółce B: B jest objęta, bo kontrola przechodzi w dół łańcucha.
- Poniżej progu — osoba sankcjonowana ma 40%: spółka nie jest objęta regułą 50%, ale sama transakcja może podlegać innym ograniczeniom.
Praktyczna zasada: sprawdzaj łańcuch własności w górę, aż do osób fizycznych. Jeżeli gdzieś w łańcuchu pojawia się podmiot sankcjonowany z kontrolą powyżej 50% — traktuj spółkę jako objętą sankcjami.
Kto jest UBO
Pojęcie beneficjenta rzeczywistego pochodzi z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy: to osoba fizyczna posiadająca powyżej 25% udziałów lub głosów, albo sprawująca kontrolę w inny sposób. W screeningu sankcyjnym sprawdza się UBO zawsze — niezależnie od progu — bo osoba wpisana na listę może kontrolować spółkę przez mniej niż 50%, a wtedy decydują listy, nie reguła własności.
Kogo obejmuje sprawdzenie
Minimum rzetelnego screeningu jednego kontrahenta:
- sam podmiot (KRS/CEIDG),
- beneficjent rzeczywisty (CRBR),
- zarząd, prokurenci i organy nadzoru,
- osoby powiązane — kontrola powyżej 50% w łańcuchu.
Przy spółkach zależnych za granicą warto sprawdzić także strukturę właścicielską w rejestrach kraju siedziby, w zakresie, w jakim są jawne.
Co grozi za współpracę z podmiotem sankcjonowanym
Naruszenie sankcji to odpowiedzialność administracyjna i karna. Ustawa z 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę przewiduje kary pieniężne do 20 000 000 zł nakładane przez Szefa KAS — niezależnie od reżimu unijnego. Kara dotyczy także podmiotów spoza listy instytucji obowiązanych ustawą AML.
Gdzie szukać list
- UE — rozporządzenia 269/2014 i 833/2014 z załącznikami, publikowane w EUR-Lex; lista skonsolidowana na stronie MSWiA.
- ONZ — lista skonsolidowana Rady Bezpieczeństwa.
- OFAC — lista SDN (Specially Designated Nationals).
- Wielka Brytania — lista HMT Office of Financial Sanctions Implementation.
- PEP — listy krajowe i komercyjne zbiorcze; osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne może nie być sankcjonowana, a mimo to wymagać wzmożonych środków AML.
Wszystkie listy zmieniają się — rozporządzenia unijne bywają aktualizowane co kilka tygodni. Dokumentacja screeningu powinna zawierać wersję listy i datę sprawdzenia.
Checklist
- Pobierz strukturę własności z CRBR.
- Przejdź łańcuch w górę — do osób fizycznych.
- Sprawdź każdy podmiot i każdą osobę na listach: UE, ONZ, OFAC, UK, MSWiA, PEP.
- Zastosuj regułę 50% — kumulacyjnie i pośrednio.
- Zapisz wersję list i datę sprawdzenia — to dokumentacja na wypadek kontroli.
Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej. Jeżeli potrzebujesz screeningu z udokumentowanym wynikiem dla każdego podmiotu — wraz z rozstrzyganiem trafień i śladem audytowym — opisz sprawę na stronie kontakt.